چرا انداختن دستمال کاغذی و دستمال مرطوب در توالت ممنوع است؟

چرا دستمال کاغذی با دستمال توالت فرق دارد؟

برای اینکه بفهمیم چه اتفاقی می‌افتد، باید کمی علمی‌تر فکر کنیم. شاید دستمال کاغذی جعبه‌ای (که برای صورت استفاده می‌کنید) و دستمال توالت رولی شبیه به هم باشند، اما در واقعیت، آن‌ها کاملاً متفاوت هستند.

دستمال توالت: ساخته شده برای حل شدن

دستمال توالت یک شاهکار مهندسی است که طوری طراحی شده که سریع از بین برود. الیاف این دستمال با پیوندهای ضعیفی به هم چسبیده‌اند. وقتی آب به آن می‌رسد، این پیوندها می‌شکنند و دستمال در عرض چند ثانیه مثل یک خمیر رقیق می‌شود. به همین خاطر است که به راحتی از لوله‌ها عبور می‌کند.

دستمال کاغذی و دستمال مرطوب: محکم ساخته شده‌اند

حالا فکر کنید وقتی عطسه می‌کنید یا دستان خیس را خشک می‌کنید، دوست دارید دستمال در دستتان پاره شود؟ قطعاً نه! برای همین تولیدکنندگان به این دستمال‌ها ماده‌های خاصی (رزین‌های استحکام مرطوب) اضافه می‌کنند. این مواد مثل یک لایهٔ محافظ دور الیاف می‌پیچند و پیوندهای بسیار قوی می‌سازند که حتی در آب جوش هم باز نمی‌شوند.

دستمال‌های مرطوب وضعشان بدتر است. خیلی از آن‌ها اصلاً کاغذ نیستند! آن‌ها از پلاستیک‌هایی مثل پلی‌استر و پلی‌پروپیلن ساخته شده‌اند که اصلاً تجزیه نمی‌شوند. انداختن این دستمال‌ها در توالت، دقیقاً مثل انداختن یک کیسهٔ پلاستیکی یا تکه پارچه در چاه است. شاید همین الان گرفتگی ایجاد نکنند، اما در جایی از لوله گیر می‌کنند و منتظر می‌مانند تا مشکل بزرگ‌تری درست کنند.

چطور لوله‌ها دچار گرفتگی می‌شوند؟

شاید فکر کنید: «لوله‌های فاضلاب ما که نو هست، پس مشکلی پیش نمی‌آید.» متأسفانه اینطور نیست. لوله‌های فاضلاب جاروبرقی نیستند که هر چیزی را ببلعند. آن‌ها به کمک جاذبه کار می‌کنند و خیلی حساس هستند.

حتی در بهترین لوله‌های پلاستیکی (PVC)، اتصالات، خم‌ها و نقاط انحرافی وجود دارد. در لوله‌های قدیمی که از چدن یا سیمان هستند، سطح داخلی زبر و ناصاف است. یک دستمال مرطوب که شکل خودش را حفظ کرده، به راحتی به یک برجستگی کوچک، یک ریشهٔ باریک درخت که وارد لوله شده، یا رسوبات داخل لوله گیر می‌کند.

از اینجا به بعد «اثر گلوله برفی» شروع می‌شود. دستمال اول گیر می‌کند و مثل یک تور عمل می‌کند. دستمال دوم، موها، نخ دندان و چربی‌ها هم به آن می‌چسبند. این توده کم‌کم بزرگ‌تر می‌شود و لوله را تنگ می‌کند. بعد یک روز عادی که سیفون را می‌کشید، آب به جای پایین رفتن، بالا می‌آید و کابوس شروع می‌شود. این نوع گرفتگی‌ها خیلی سخت هستند و حتی با فنرهای معمولی هم باز نمی‌شوند.

فت‌برگ: هیولای فاضلاب‌های شهری

اگر فکر می‌کنید گرفتگی لولهٔ خانه بدترین چیزی است که می‌تواند اتفاق بیفتد، بگذارید با کابوس شهرهای بزرگ آشنایتان کنم: «فت‌برگ». فت‌برگ‌ها توده‌های غول‌آسایی هستند که در فاضلاب‌های شهری تشکیل می‌شوند. دستور ساخت آن‌ها ساده است: دستمال‌هایی که حل نمی‌شوند + چربی و روغن آشپزخانه + کلسیم موجود در آب = یک بتن واقعی در فاضلاب!

این یک مثال نیست؛ واقعاً یک واکنش شیمیایی بین چربی و کلسیم رخ می‌دهد که ماده‌ای بسیار سخت می‌سازد، و دستمال‌های مرطوب مثل آرماتور در بتن عمل می‌کنند و به آن استحکام می‌دهند. در لندن، توده‌ای به وزن ۱۳۰ تن (به اندازهٔ ۱۹ فیل!) از این مواد پیدا کردند. شاید در خانهٔ شما به این بزرگی نشود، اما نمونه‌های کوچک‌تر آن در سیفون‌ها و لوله‌های اصلی ساختمان زیاد دیده می‌شوند و باعث ترکیدگی و برگشت فاضلاب می‌شوند.

خطر برای چاه‌های سپتیک

اگر خانه‌تان به شبکهٔ فاضلاب شهری وصل نیست و از چاه سپتیک استفاده می‌کند، خطر دو برابر است. چاه سپتیک یک سیستم زنده است؛ مخزنی پر از باکتری‌های مفید که فضولات را تجزیه می‌کنند. خیلی از دستمال‌های مرطوب ماده‌های ضدباکتری و الکل دارند. وقتی این مواد وارد چاه می‌شوند، مثل این است که سم در آکواریوم بریزید. باکتری‌ها می‌میرند و کار تصفیه متوقف می‌شود.

علاوه بر این، الیاف پلاستیکی دستمال‌ها تجزیه نمی‌شوند و روی آب شناور می‌مانند. این لایه می‌تواند خروجی مخزن را ببندد. بدتر از همه، اگر این الیاف به خاک اطراف چاه نفوذ کنند، سوراخ‌های خاک را می‌بندند. در این صورت، خاک دیگر آب را جذب نمی‌کند و فاضلاب در حیاط خانه جمع می‌شود. تعمیر این مشکل خیلی گران است و می‌تواند ده‌ها میلیون تومان هزینه داشته باشد.

آسیب به محیط‌زیست

مشکل فقط به جیب ما ختم نمی‌شود. وقتی این الیاف پلاستیکی وارد فاضلاب می‌شوند، کم‌کم به میلیون‌ها ذرهٔ ریز «میکروپلاستیک» تبدیل می‌شوند. تصفیه‌خانه‌ها نمی‌توانند همهٔ این ذرات را حذف کنند. نتیجه؟ این پلاستیک‌ها وارد رودخانه‌ها و دریاها می‌شوند، ماهی‌ها آن‌ها را می‌خورند و بالاخره دوباره سر از بشقاب غذای ما درمی‌آورند. وقتی باران‌های شدید می‌آید و فاضلاب سرریز می‌کند، دستمال‌های مرطوب مستقیماً وارد طبیعت می‌شوند و تا صدها سال باقی می‌مانند.

هزینه چقدر است؟

بیایید حساب کنیم. هزینهٔ خرید یک سطل زباله کوچک با درب برای سرویس بهداشتی چقدر است؟ شاید چند صد هزار تومان. اما هزینهٔ نادیده گرفتن این مسئله چقدر است؟

• لوله‌بازکنی ساده: چند صد هزار تا چند میلیون تومان
• رسوب‌زدایی با دستگاه‌های مخصوص: خیلی بیشتر
• تعویض لوله‌های خراب: هزینه‌ای خیلی بالا به همراه تخریب کف خانه
• تعمیر چاه سپتیک: مبالغی که می‌تواند پس‌انداز یک سال شما را ببلعد

آیا واقعاً ارزش دارد که برای چند ثانیه راحتی بیشتر، این همه ریسک مالی کنید؟

راه‌حل چیست؟ قانون ۳ پی (The 3 Ps)

متخصصان آب و فاضلاب در سراسر دنیا روی یک قانون ساده توافق دارند. فقط سه چیز حق ورود به توالت را دارند:

• Pee (ادرار)
• Poo (مدفوع)
• Paper (فقط و فقط دستمال توالت معمولی)

هر چیز دیگری، تأکید می‌کنیم هر چیز دیگری، باید در سطل زباله بیندازید. این لیست را به خاطر بسپارید:

• دستمال مرطوب (حتی اگر روی بسته نوشته باشد «قابل حل»!)
• دستمال کاغذی صورت (نرم است ولی خطرناک)
• حولهٔ کاغذی آشپزخانه
• نخ دندان (مثل طناب، همه چیز را به هم می‌بندد)
• مو، پنبه، گوش‌پاک‌کن و وسایل بهداشتی بانوان

آزمایش ساده خانگی

اگر هنوز شک دارید که دستمالی که استفاده می‌کنید ایمن است یا نه، این آزمایش ساده را انجام دهید:

۱. یک شیشه یا ظرف در‌دار بردارید و تا نیمه آب بریزید ۲. دستمال مورد نظر را داخلش بیندازید ۳. درب را ببندید و ۱۰ ثانیه محکم تکان دهید ۴. نتیجه را ببینید: اگر دستمال مثل برف تکه‌تکه شد و حل شد، ایمن است. اگر هنوز شکلش را حفظ کرده، جایش در سطل زباله است، نه توالت.

علائم خطر: قبل از فاجعه متوجه شوید

لوله‌های فاضلاب معمولاً قبل از اینکه کاملاً بسته شوند، علائمی نشان می‌دهند. اگر این موارد را دیدید، یعنی توده‌ای از دستمال و چربی در حال شکل گرفتن است:

• آب وان یا سینک خیلی کند تخلیه می‌شود
• وقتی ماشین لباسشویی کار می‌کند، از توالت صدای قُل‌قُل می‌آید
• سطح آب توالت بدون دلیل بالا و پایین می‌رود
• بوی بد فاضلاب در اطراف کفشورها حس می‌شود

در این مرحله، هنوز شانس دارید با هزینهٔ کم جلوی یک خسارت بزرگ را بگیرید. تماس با یک متخصص لوله بازکنی برای پاکسازی پیشگیرانه می‌تواند شما را از دردسر بزرگ نجات دهد.

نتیجه‌گیری

باور به دروغ «دستمال‌های قابل ریختن در توالت» یکی از پرهزینه‌ترین اشتباهات زندگی مدرن است. راحتی امروز شما نباید باعث نابودی لوله‌های خانه‌تان و آلودگی محیط‌زیست شود. با تغییر یک عادت کوچک (انداختن دستمال‌ها در سطل زباله به جای توالت) شما نه تنها از هزینه‌های سنگین جلوگیری می‌کنید، بلکه به سلامت سیستم فاضلاب شهر خود هم کمک می‌کنید.

به یاد داشته باشید، توالت شما یک سطل زبالهٔ جادویی نیست. با آن درست رفتار کنید تا او هم با شما درست رفتار کند. اما اگر کار از کار گذشته و با گرفتگی مواجه شده‌اید، خودتان با ابزارهای غیرحرفه‌ای دست به کار نشوید چون ممکن است وضع را بدتر کنید. در این مواقع، اعتماد به متخصصان باتجربه بهترین کار است.