چرا نشتی و سرریز کولر آبی دشمن شماره یک چاه فاضلاب است؟

آیا تا به حال برایتان پیش آمده که دقیقاً در اوج گرمای تابستان، چاه فاضلاب ساختمان بی‌دلیل پر شود؟ یا بوی بد فاضلاب در حیاط و پارکینگ بپیچد؟ شاید فکر کنید مصرف آب حمام و شستشو زیاد شده است، اما تجربه ما در مجموعه بازکنی نشان می‌دهد که متهم اصلی جایی در پشت‌بام پنهان شده است: کولر آبی.

در ایران، برخلاف مدل‌های خارجی، کولرهای آبی معمولاً آب را دور نمی‌ریزند. اما کافیست یک قطعه کوچک پلاستیکی به نام «شناور» خراب شود تا کولر شما تبدیل به یک شیر آب همیشه باز شود که مستقیم به قلب چاه فاضلاب می‌ریزد. در این مقاله، با زبانی ساده اما با استناد به اصول مهندسی، توضیح می‌دهیم چرا این نشتی ساده، می‌تواند چاه فاضلاب را نابود کرده و حتی باعث نشست ساختمان شود.

فصل اول: قطره‌قطره‌هایی که سیل می‌شوند

بسیاری از ما وقتی به پشت‌بام می‌رویم و می‌بینیم از زیر کولر آب می‌چکد، با خود می‌گوییم: «این که چیزی نیست، یک چکه جزئی است». اما بیایید با ماشین‌حساب مهندسی به ماجرا نگاه کنیم.

۱. فاجعه خرابی شناور (فلوتر)

وظیفه شناور، قطع کردن آب ورودی است؛ وقتی که تشتک پر می‌شود. اما املاح آب (گچ و رسوب) باعث گیر کردن شناور می‌شوند. وقتی شناور نتواند آب را قطع کند، سطح آب بالا می‌آید و از سوراخ «سرریز» خارج می‌شود.

اغلب لوله‌کش‌ها برای راحتی کار، لوله سرریز کولر را مستقیم به لوله ونت (هواکش فاضلاب) یا کف‌شور پشت‌بام وصل می‌کنند.

• یک نشتی باریک (به اندازه ضخامت یک چوب کبریت) می‌تواند روزانه ۳۰۰ تا ۵۰۰ لیتر آب هدر دهد.
• این یعنی در طول یک ماه، حدود ۹۰۰۰ تا ۱۵۰۰۰ لیتر آب تمیز اما اضافی وارد چاه فاضلاب می‌شود.
• چاه فاضلاب شما برای جذب فضولات طراحی شده، نه برای بلعیدن این حجم عظیم آب!

فصل دوم: چرا چاه فاضلاب خَفه می‌شود؟

وقتی مشتریان با بازکنی تماس می‌گیرند و می‌گویند: “چاه ما پر شده”، معمولاً انتظار دارند با کمک ماشین تخلیه چاه، مشکل حل شود. اما اگر منشأ آب کولر باشد، تخلیه فایده‌ای ندارد. چرا؟

۱. برهم خوردن “زمان آرامش” سپتیک

چاه فاضلاب و سپتیک تانک نیاز به سکون دارند تا فضولات جامد ته‌نشین شوند و باکتری‌ها آن‌ها را تجزیه کنند. ورود جریان دائمی آب از سرریز کولر (حتی اگر کم باشد)، باعث ایجاد تلاطم می‌شود.

• نتیجه: آب با سرعت وارد چاه می‌شود و لجن‌ها را می‌شوید. ذرات ریز لجن به جای ته‌نشین شدن، به دیواره‌های چاه (انباره) می‌چسبند و روزنه‌های خاک را مثل ملات سیمان می‌بندند.

۲. مرگ باکتری‌های مفید

داخل چاه فاضلاب باکتری‌هایی زندگی می‌کنند که لجن‌خوار هستند. آب موجود در تشتک کولر به دلیل تبخیر مداوم، بسیار شورتر از آب معمولی است (پر از نمک و املاح).

• وقتی این آب شور و سنگین ناگهان وارد چاه می‌شود، تعادل شیمیایی محیط را بهم می‌زند و باکتری‌ها را غیرفعال می‌کند.
• بدون باکتری، عملیات تجزیه متوقف شده و چاه به سرعت از لجن خام پر می‌شود.

فصل سوم: خطر جدی برای خاک و پی ساختمان

شاید فکر کنید آب کولر چون تمیز است، ضرری ندارد. اما این تصور غلط می‌تواند هزینه میلیاردی روی دستتان بگذارد.

۱. پدیده واگرایی خاک (بسته شدن منافذ)

آب کولر دارای سدیم بالایی است. (چون آب بخار می‌شود و نمک‌ها می‌ماند) وقتی آب با سدیم بالا وارد خاک می‌شود، ساختار خاک را تغییر می‌دهد. ذرات خاک که باید مثل اسفنج آب را جذب کنند، از هم باز شده (واگرایی) و تبدیل به یک لایه نفوذناپذیر می‌شوند.

• به زبان ساده: چاه شما دیگر آب را جذب نمی‌کند، بلکه مثل یک لیوان شیشه‌ای آب را نگه می‌دارد. به همین دلیل است که حتی بعد از تخلیه با تانکر، چاه کمتر از یک هفته دوباره پر می‌شود.

۲. نشست ساختمان (خطر ریزش)

در بسیاری از خانه‌های ایرانی، چاه فاضلاب در حیاط یا پارکینگ و نزدیک به ستون‌های ساختمان است.

• سرریز مداوم آب کولر باعث می‌شود خاک اطراف چاه همیشه خیس و اشباع باشد.
• خاک خیس، تحمل وزن ساختمان را ندارد. این مسئله باعث نشست نامتقارن، ترک خوردن دیوارها و کج شدن چارچوب درها می‌شود.

فصل چهارم: راهکار چیست؟ (بدون هزینه اضافی)

ما در تیم فنی بازکنی همیشه پیشگیری را مقدم بر تعمیرات می‌دانیم. قبل از اینکه نیاز به حفر چاه جدید پیدا کنید، این ۳ کار را انجام دهید:

۱. چک کردن ماهانه شناور (حیاتی‌ترین کار)

هر ماه یک بار به پشت بام بروید. درپوش کولر را بردارید و سطح آب را چک کنید.

• آب باید حداقل ۲ سانتیمتر پایین‌تر از سطح یا لوله سرریز باشد.
• اگر صدای فیسس آب قطع نمی‌شود یا آب از لوله سرریز می‌ریزد، شناور را تعویض کنید. (هزینه خرید یک شناور کمتر از ۱۰۰ هزار تومان است، اما هزینه تعمیر چاه میلیونی است)

۲. جداسازی مسیر سرریز از فاضلاب

اگر لوله سرریز کولر شما با شیلنگ مستقیماً داخل لوله ونت (هواکش) یا کف‌شور فرو رفته است، فوراً آن را خارج کنید.

• بهترین کار این است که مسیر سرریز را به گونه‌ای قرار دهید که روی ایزوگام بریزد تا متوجه خرابی شوید، یا آن را به باغچه هدایت کنید. (البته با ملاحظات شوری آب)
• اجازه ندهید آب دزدکی وارد فاضلاب شود.

۳. تخلیه دستی آب کهنه (سرویس دوره‌ای)

آب تشتک کولر باید هر چند وقت یکبار عوض شود تا شوره نزند. اما این آب شور را داخل راه آب فاضلاب نریزید. بهترین کار هدایت آن به سطح خاک باغچه (گیاهان مقاوم) یا جدول کوچه است (در صورتی که قانون شهرداری محل شما اجازه می‌دهد)، تا وارد چاه جذبی خانه نشود.

جمع‌بندی: یک بازدید ساده، نجات‌بخش خانه شما

پر شدن مکرر چاه فاضلاب در تابستان، جادو و جنبل نیست؛ فیزیک و شیمی است. شناور خراب کولر، خاموش و بی‌صدا، لیترلیتر آب را وارد چاهی می‌کند که دیگر توان جذب ندارد.

آیا چاه فاضلاب شما زود به زود پر می‌شود؟

قبل از هر اقدامی، کولرها را چک کنید. اگر مشکل از کولر نبود و همچنان چاه پر است، یعنی لایه‌های خاک دچار گرفتگی شده‌اند.

در این مرحله، شما به یک متخصص نیاز دارید تا با روش‌های نوین، چاه را احیا (لایروبی) کند. تیم بازکنی آماده است تا با بررسی دقیق علت، مشکل فاضلاب شما را ریشه‌ای حل کند.